Alı Rıza İşipek ve Oryal Ünver’in “Savarona Yatı – Atatürk’ten Yadigar” Kitabı Savarona’nın Kaderini Değiştirdi “TCG SAVARONA ATATÜRK’TEN YADİGAR” kitabının yazarları Oryal Ünver ve Ali Rıza İşipek ile gerçekleştirdiğimiz röportajda, Savarona Yatı’nın kaderinin nasıl değiştiğini konuştuk. Röportajı Art Column – Sanat Sütunu Youtube kanalımızda izleyebilirsiniz. “TCG SAVARONA ATATÜRK’TEN YADİGAR” kitabı bir farkındalık yaratmamış olsaydı, şuanda Savarona Yatı sessiz sedasız hurdaya verilerek bir tersanede parçalara ayrılmış olabilirdi. Türk Deniz Kuvvetleri’nden emekli Kurmay Yarbay Kıbrıs Gazisi Oryal Ünver ve Kurmay Albay Deniz Tarihçisi ve Müzeci Ali Rıza İşipek, yine deniz kuvvetlerinden dostlarıyla birlikte Poyraz toplantılarının birinde Savarona’nın, Ertuğrul, Yavuz, Nusret ve Hamidiye gemilerinin kaderini yaşamaması için bir kitap hazırlamaya karar verirler. Oryal Ünver ve Alı Rıza İşipek’in binlerce belgeyi inceleyerek kaleme aldığı 2. Cilt, toplam 672 sayfa “TCG Savarona Atatürk’ten Yadigar” Kitabı’nın daha hazırlanma aşamasında hem deniz kuvvetlerinde hem de kamuoyunda yarattığı etkiyle son on yıldır Tuzla’da bir tersanede kaderine terk edilen Savarona Yatı, tekrar Deniz Kuvvetleri’ne Eğitim Gemisi olarak tahsis edildi. Şu anda restorasyonu devam ediyor. Üstelik bu çok önemli kitabın baskı maliyetleri yine bahriye kökenli komutanlar, kendi aralarında oluşturdukları bir fon ile ödemişler. Emeği geçen herkese çok teşekkür eder, saygılarımızı sunarız. Savarona yatı, 1931 yılında Almanya’da inşa edilen ve Türkiye Cumhuriyeti tarafından satın alınan lüks bir gemidir. Cadwalader ailesi tarafından sipariş edilen bu üçüncü gemi, o dönemde dünyanın en büyük ve en konforlu yatlarından biri olarak bilinmektedir. Türkiye, Atatürk’ün sağlık durumunun iyileşmesine katkıda bulunması umuduyla ve aynı zamanda devlet işlerinde kullanmak üzere Savarona’yı satın almıştır. Atatürk’ün son yıllarında önemli devlet toplantılarına ve stratejik karar alma süreçlerine ev sahipliği yapan Savarona, cumhuriyet tarihinin dönüm noktalarından birine tanıklık etmiştir. Atatürk, hem Hatay’ın Türkiye’ye katılımı sürecini yönetmiş hem de kişisel sağlık mücadelesini Savarona’da sürdürmüştür. Bu gemi, Atatürk’ün vefatından sonra da onun naaşını taşıyan Yavuz kruvazörüne eşlik ederek, Atatürk’ün denizden başkente son yolculuğunun bir parçası olmuştur. Savarona, Türkiye tarihinde sadece lüks bir yatın ötesinde, devletin zirvesindeki kararların şekillendiği ve cumhuriyetin simge mekânlarından biri olarak önemli bir rol oynamıştır. Atatürk’ün son günlerinin büyük bir kısmını geçirdiği Savarona, Türkiye Cumhuriyeti’nin kurucusuna son hizmetlerini sunarken aynı zamanda tarihi anlara da tanıklık etmiştir. Atatürk’ün son 56 gününü, 1 Haziran 1938’den 25 Temmuz 1938’e kadar, büyük ölçüde Savarona’da geçirmiştir. Atatürk, bu süre içinde Savarona’da üç kısa seyahat gerçekleştirmiştir. Birinci seyehati 3 Haziran’da Dolmabahçe, Sarıköy ve Boğaziçi güzergahı, ikinci seyahati 24-27 Haziran arasında Erdek ve Büyükada güzergahı ve 4 Temmuz’da Florya, Moda, Adalar ve Boğaziçi güzergâhına giderek son seyahatini yapmıştır. Bu son seyahat, Atatürk’ün hayatta iken gerçekleştirdiği son deniz yolculuğu olmuştur ve aynı gece Dolmabahçe Sarayı’na geri dönmüştür. Atatürk’ün vefatından sonra, 19 Kasım 1938’de, Savarona; Atatürk’ün naaşını taşıyan Yavuz Kruvazörü’ne Haydarpaşa’dan İzmit’e kadar eşlik etmiştir. Atatürk’ü Ankara’ya, yeni Türkiye Cumhuriyeti’nin başkentine uğurlama süreci, tarihi bir an olarak kayıtlara geçmiştir. Mustafa Kemal Atatürk’ün vefatından sonra Türkiye Cumhuriyeti’nin çeşitli cumhurbaşkanları ve dünya liderleri tarafından kullanılan Savarona yatının tarih boyunca nasıl bir evrim geçirdiği ele alınmaktadır. Atatürk’ün mirasından devralınan Savarona, resmi ve eğitim amaçları dışında çeşitli dönemlerde farklı şekillerde değerlendirilmiş, bazen tartışmalara da konu olmuştur. 1946’dan itibaren meclis tartışmalarına ve çeşitli yargı süreçlerine sahne olan bu tarihi yat, zaman içinde farklı kullanım önerileri ve iddialarla gündemde kalmıştır. Özellikle 1989’da başlayan ve yatın özel sektöre kiralanmasıyla devam eden süreç, Savarona’nın turizm sektörüne kazandırılmasına yönelik önemli bir döneme işaret etmektedir. 2023 yılında Savarona, Alı Rıza İşipek ve Oryal Ünver’in kaleme aldığı “Savarona Yatı: Atatürk’ten Yadigar” kitabının da dikkat çekmesiyle tekrar Deniz Kuvvetleri’ne Eğitim Gemisi olarak kullanılmak üzere tahsis edilmiştir.
