Ödül, sürdürülebilir bir geleceği şekillendiren çığır açan mimariyi ödüllendiriyor. 16. Ödül Döngüsü’nün (2023-2025) bağımsız Ana Jürisi, Haziran ayında açıklanan kısa listeye giren projelerin yerinde incelemelerini değerlendirerek yedi kazananı belirledi. Ödül sahipleri, mimarlığın çoğulculuk, toplumsal dayanıklılık, toplumsal dönüşüm, kültürel diyalog ve iklime duyarlı tasarım için bir katalizör görevi görme kapasitesini keşfedecek. Mimarlık alanındaki en büyük ödüllerden biri olan 1 milyon dolarlık ödülü paylaşacaklar.
2025 Ağa Han Mimarlık Ödülü’nü Kazananlar:
Bangladeş
• Marina Tabassum Architects tarafından tasarlanan Khudi Bari, çeşitli lokasyonlarda – iklim ve coğrafi değişikliklerden etkilenen yerinden edilmiş topluluklar için bambu ve çelik kullanılarak inşa edilmiş tekrarlanabilir bir çözüm. Jüri, projenin derin ekolojik çerçevesini takdir ederek bambunun bir malzeme olarak küresel gelişimine katkıda bulunduğunu belirtti.
Çin
• Hohhot’ta bulunan Inner Mongolian Grand Architecture Design Co., Ltd tarafından tasarlanan West Wusutu Village Community Center – Hui Müslümanları da dahil olmak üzere yerel çok etnikli topluluğun kültürel ihtiyaçlarını karşılarken, sakinler ve sanatçılar için sosyal ve kültürel alanlar sağlayan, geri dönüştürülmüş tuğlalardan inşa edilmiş bir merkez. Jüri, projenin kırsal bir insan makrokozmosu içinde değerli, paylaşılan ve kapsayıcı bir toplumsal mikrokozmos yarattığını belirtti.
Mısır
• Takween Entegre Topluluk Kalkınma Projesi tarafından Tarihi Esna’nın Canlandırılması – fiziksel müdahaleler, sosyoekonomik girişimler ve yenilikçi kentsel stratejiler aracılığıyla kültürel turizm zorluklarını ele alan ve ihmal edilmiş bir alanı gelişen bir tarihi şehre dönüştüren bir proje. Jüri, projenin insan koşullarını iyileştirmenin çağdaş zorluğuyla başa çıkmak için tarihi bir kentsel metabolizmayı nasıl canlandırdığını takdir etti.
İran
• ZAV Architects tarafından Hürmüz Adası’nda tasarlanan Majara Konut ve Topluluk Yeniden Geliştirme Projesi – kubbeleri gökkuşağı adasının koyu sarı zengini topraklarını yansıtan renkli bir kompleks, Hürmüz Adası’nın eşsiz manzarasını ziyaret eden turistler için sürdürülebilir konaklama olanakları sunuyor. Jüri, projeyi alternatif bir turizm ekonomisini kademeli olarak inşa etmeye hizmet eden çeşitli programlardan oluşan canlı bir takımada olarak nitelendirdi.
• KA Architecture Studio tarafından Tahran’da Jahad Metro Plaza – bir zamanlar harap durumda olan bir istasyon, yayalar için canlı bir kentsel düğüm noktasına dönüştürüldü. Jüri, yerel el yapımı tuğla kullanımının İran’ın zengin mimari mirasıyla bağlantıyı güçlendirdiğini vurgularken, sıcak ve zarif dokusu istasyonun yeni bir kentsel anıt statüsünü vurguluyor.
Pakistan
• İslamabad’da DB Studios tarafından tasarlanan Vision Pakistan, Pakistan ve Arap el sanatlarından ilham alan neşeli cephelere sahip çok katlı bir tesis ve dezavantajlı gençleri mesleki eğitim yoluyla güçlendirmeyi amaçlayan bir hayır kurumuna ev sahipliği yapıyor. Jüri, binanın yalnızca yeni bir eğitim türü sunmakla kalmayıp, aynı zamanda bol ışıklı, mekânsal olarak ilgi çekici ve ekonomik olarak verimli olduğunu belirtti.
Filistin
• Beytüllahim’de AAU Anastas tarafından tasarlanan Wonder Cabinet, yerel zanaatkarlar ve müteahhitlerin katkılarıyla inşa edilen, zanaat, tasarım, inovasyon ve öğrenme için önemli bir merkez haline gelmek üzere tasarlanmış, çok amaçlı, kâr amacı gütmeyen bir sergi ve üretim alanı. Jüri, binanın ulusal kimliğin çağdaş ifadelerine dayanan bir bağlantı mimarisi için bir model sunduğunu ve kültürel üretimin bir direniş aracı olarak önemini vurguladığını tespit etti.
16. dönemin ödül töreni, 15 Eylül’de Kırgızistan Cumhuriyeti’nin Bişkek kentindeki Toktogul Satylganov Kırgız Ulusal Filarmoni Orkestrası’nda düzenlendi. Ödül töreni, yalnızca mimarları değil, aynı zamanda projelerde önemli rol oynayan belediyeleri, inşaatçıları, müşterileri, usta zanaatkarları ve mühendisleri de ödüllendirecek.
Ağa Han Mimarlık Ödülü (AKAA)
“Genç nesilleri çevreye duyarlı, bilgili ve empatik bir şekilde inşa etmeye teşvik etmek, bu Ödülün en büyük amaçlarından biridir. Günümüz mimarlığı, iklim kriziyle yüzleşmeli, eğitimi geliştirmeli ve ortak insanlığımızı beslemelidir. Bu sayede, geleceğin onur ve umutla gelişebileceği aidiyet alanlarına dönüşen sessiz direnç eylemleri olan iyimserlik tohumları ekiyoruz.” Majesteleri Prens Rahim Ağa Han V, AKAA Yönlendirme Komitesi Başkanı
Ağa Han Mimarlık Ödülü, Müslümanların önemli bir nüfusa sahip olduğu toplulukların ihtiyaç ve isteklerini başarıyla karşılayan yapı konseptlerini belirlemek ve teşvik etmek amacıyla 1977 yılında merhum Prens Kerim Ağa Han IV tarafından kurulmuştur. Ödülün seçim süreci, yalnızca insanların fiziksel, sosyal ve ekonomik ihtiyaçlarını karşılamakla kalmayıp aynı zamanda kültürel isteklerini de teşvik eden ve bunlara yanıt veren mimariyi vurgulamaktadır. Ödülün son 16 üç yıllık döngüsünde 136 projeye ödül verildi ve yaklaşık 10.000 yapı projesi belgelendi.
Ağa Khan Mimarlık Ödülü Direktörü Farrokh Derakhshani, “Mimarlık, yalnızca içinde yaşadığımız mekanları değil, hayal ettiğimiz gelecekleri de şekillendirerek umut için bir katalizör olabilir ve olmalıdır. İklim krizi, kaynak eşitsizliği ve hızlı kentleşmeyle tanımlanan bir çağda, Ağa Khan Mimarlık Ödülü, daha uyumlu ve dirençli bir dünya yaratmak için toplumu, sürdürülebilirliği ve çoğulculuğu bir araya getiren projeleri kutluyor,” dedi.
AKAA, Aga Khan Kalkınma Ağı’nın (AKDN) bir kuruluşu olan Aga Khan Kültür Vakfı’nın bir programıdır. Merhum Karim Ağa Han IV tarafından kurulan ve yönetilen AKDN, 30 ülkede yaşam kalitesini iyileştirmek ve tüm inanç ve kökenlerden insanlar için fırsatlar yaratmak amacıyla faaliyet göstermektedir. Kurumları, bazıları bir asırdan daha eski olan 1.000’den fazla program ve kurum işletmektedir. Ağın kalkınmaya yaklaşımı, bir dizi kültürel, sosyal, ekonomik ve çevresel çabayı kapsamaktadır. Kurumlarının yetki alanları arasında eğitim ve sağlık, tarım ve gıda güvenliği, mikro finans, insan yaşam alanı, kriz müdahalesi ve afet azaltma, çevrenin korunması, sanat, müzik, mimari, şehir planlama ve koruma ile kültürel miras ve muhafaza yer almaktadır. AKDN, çoğunluğu gelişmekte olan ülkelerde yaşayan yaklaşık 96.000 kişiyi istihdam etmektedir. Kâr amacı gütmeyen kalkınma faaliyetleri için yıllık harcamaları yaklaşık 1 milyar dolardır.
