Rus Milyarder Roman Abramovich’ten Rüya gibi Sanat Adası

Rus milyarder Roman Abramovich’in sevgilisi Dasha Zhukova’nın New Holland adasının çağdaş bir sanat merkezine dönüştürülmesinde önemli bir rolü var. Eski imparatorluk başkentinin kalbinde, Moika Nehri ve iki kanal arasında süzülen etkileyici kemerleri ile dikkat çeken muhteşem mimari kalıntıların yıkılmadan, restore edilerek sanat dünyasına kazandırılması gerçekten yaratıcı bir fikir!

Yazı: Ümmühan Kazanç

Moskova’da Garage Center for Contemporary Culture (GCCC)’ı kuran Rus milyarder Roman Abramovich’in sevgilisi, eski model ve sanat tutkunu Daria (Dasha) Zhukova, Abramovich’in sanat seçimlerinde etkili olduğu biliniyor. Aynı zamanda önemli bir sanat koleksiyoneri olan Abramovich, dünyanın en etkili 200 koleksiyoneri listesinde de yer alıyor. Petrol şirketi ve Chelsea futbol kulübüne yaptığı yatırımlarından sonra Abramovich, sanat adasının hayata geçirilmesi için 12 milyar ruble (yaklaşık 400 milyon dolar-745 milyon TL) ayırdı. Ünlü iş adamı, Lucien Freud (1922-2011)’un “Benefits Supervisor Sleeping” isimli, 1995 tarihli, iş bulma kurumunda çalışan Sue Tilley adlı bir kadını eski bir kanepe üzerinde uyur halde gösteren tablosunu 33.6 milyon dolara 2008 yılında bir müzayededen satın almıştı. Alberto Giacometti’nin “Woman of Venice” adlı eserine 7.5 milyon sterlin, Francis Bacon’un 1976 tarihli “Triptik” eserine ise 43 milyon sterlin ödemişti. Abramovich’in ünlü sanat koleksiyonunu, yeni inşa edilecek sanat adasında sergileyeceği kulamıza gelen fısıltılar arasında. Forbes dergisine göre 11.2 milyar dolar varlığı olduğu tahmin edilen Rusya’nın dördüncü zengini Abramovich, sanat dünyasına yaptığı yatırımlarla, Charles Saatchi gibi rakiplerini bir anda ezip geçiyor. Önümüzdeki günlerde Rusya’da yapılacak parlamento seçimlerinde Chukotka ilinden aday olacağı için varlıklarını açıklayan Abramovich’in 164 metre uzunluğundaki Eclipse isimli yatının tahmini değeri 400 milyon-1.2 milyar dolar. Geçtiğimiz Eylül ayında Karayip adalarında St Barts’da satın aldığı 70 dönüm araziye 90 milyon dolar ödedi. Fransa’da 200 milyon sterlin değerinde şatoya, dünyanın çeşitli yerlerinde evlere de sahip olan petrol kralı Abramovich’in sanat adası için 400 milyon dolar ayırması bütçesini fazla zorlamamış olsa gerek.

New Holland Adası St. Petersburg’daki New Holland adası, 18. yüzyılın başlarında Büyük Peter tarafından Moika Nehri’ni Neva ile birleştirmek için Kryukov ve Admiralty kanalları açtırılarak yaratıldı. Üçgen şeklindeki 18 dönümlük adaya, kanallarının bolluğu ve gemi inşa tesisleriyle Amsterdam’a benzediği için New Holland (Yeni Hollanda) adı verildi. Birçok mimarın ve mühendisin inşasında görev aldığı ada, kırmızı tuğla ambarları ve görkemli giriş yolu kemeri ile erken Rus klasisizmine muhteşem bir örnek. Yüzyıllarca ordunun kontrolünde kalan ada, donanmanın bakımı için kullanıldı. Ayrıca donanmaya ait bir hapishane de bulunuyordu. 1917 İhtilali’nden sonra tamamen unutulmuş ve son dönemlere kadar, adadaki binalar, askeri barakalar, çeşitli ticari şirketler tarafından depo olarak kullanılmış.

İngiliz mimar Norman Foster’ın adanın çok amaçlı bir merkez olması için hazırladığı proje rafa kaldırılır ve 2010 yılında New Holland Development şirketi restorasyon ve yeniden geliştirme projesini kazanınca ada Roman Abramovich’e geçer. Abramovich’in Millhouse LLC yatırım şirketinin bir kolu olan New Holland Development şirketi, yedi yılda tamamlanması planlanan proje için 12 milyar ruble (yaklaşık 400 milyon dolar-745 milyon TL) ayırmış. Abramovich’in sevgilisi Dasha Zhukova’nın başında olduğu Iris Vakfı’nın bir kolu olan Iris New Holland da projeye destek veriyor. Iris New Holland, Zhukova’nın 2008 yılında Moskova’da eski bir otobüs garajında açtığı çağdaş sanat merkezi Garage Center for Contemporary Culture ile ilişki içinde olacak.

WorkAC “kültürel şehir içinde şehir” yaratıyor St Petersburg’ın merkezinde yer alan ada, Hermitage Müzesi’ne ve şehrin diğer kültürel merkezlerine 20 dakika yürüme mesafesinde. “Kültürel Şehir İçinde Şehir” olarak hayal edilen adayı yeniden canlandırma projesi için açılan yarışmayı New York merkezli WorkAC firması kazandı. Mimarlık firması tarafından planlanan halka açık parkın manzarası, adayı açık hava amfi tiyatrosuna ve konser salonuna dönüştürüyor. Park, adadaki tarihi depolara kadar devam ettirilerek, kısa bir süre sonra sanatsal, eğitimsel ve ticari bölümlere ayrılacak tüm mevcut binaları birbirine bağlayacak.

2003 yılında kurulan WORK Architecture Company (WORKac), kültür bilinci ve farkındalık, doğa ve yapaylık, sürrealizm ve pragmatizm ile ilgili kentsel planlama ve mimari projeler geliştirmek konusunda çalışmalar yapıyor. Firma, ekoloji ve şehircilik arasındaki ilişki konusundaki hassaslıklarını 2009 yılında yayınladıkları “49 Cities” kitabında da ortaya koyuyor. Icon dergisi tarafından dünyanın en etkili 25 tasarım firması arasında gösterilen WORKac’nin birçok ödülü bulunuyor. 2009 yılında US National Design Ödülleri finalistleri arasında yer alıyordu. Firmanın çalışmaları arasında Brooklyn’deki BAM kültürel bölgesi, ödüle layık görülen Diane von Furstenburg’ın New York’taki merkez binası, 16 moda markasının mağazası bulunuyor. Ayrıca Amerika’da üç müze projesi ve Çin’de Shenzhen’in merkezindeki Hua Qiang Bei’nin yeniden geliştirilmesi üzerine çalışıyorlar. WORKac, New Holland adasını küçük bir St Petersburg olarak hayal ediyor. “Kültürel Şehir İçindeki Şehir” sloganıyla, farklı amaçlı halka açık mekanlar ve görsel-performans sanatlarından, yeni teknolojilere ve eğitime uzanan programların yanı sıra, alışveriş mekanları ve bir de otel inşa edilmesi düşünülüyor. Yeni mimari birimler eklemek yerine, mevcut olan tarihi binaların göz alıcı potansiyeli kullanılarak, halka açık kültürel etkinlikler için mekanlar açılması ve mümkün olduğunca fazla dış alan yaratılması amaçlanıyor.

Eski depoların dış cepheleri tamamen restore edilecek. Sürekli tekrar eden tuğla yapıların içinde yeni boşluklar ve ışıklıklar inşa edilerek, daha büyük iç alanlar yaratılacak. Dış mekanlar, halka açık etkinlikler, performanslar ve sergiler genellikle havuzun etrafında yer alacak. Hatta bir de sıcak havuz planlanıyor. Mevcut depolara sığdırılamayacak iki yeni yapı da inşa ediliyor. Manzarayı bozmayacak şekilde inşa edilecek dolgu alan otopark ve adanın paylaşılan altyapıları için yer sağlayacak. Yamaçlı yüzey, etkinlikleri izlemek için elverişli bir alan yaratırken, havuzun hemen yanında yer alacak balon, şehrin tarihi manzarasını izlemek için düşünülmüş. İki depo arasında inşa edilecek üçgen formlu tente ise, kış mevsiminde kullanılacak geniş bir sergileme alanı yaratılmasına imkan veriyor. Yazları ise bu alan, heykel bahçesine dönüştürülecek. Kültür merkezinin tüm yıl boyunca ziyaret edilmesi ve kalabalık grupların rahat hareket edebilmesi için depolar hava köprüleri ile birleştiriliyor.

Böylece Iris New Holland temsilcileri, adayı inşaat atıklarından kurtararak, ziyaret için tamamen özgür hale getiriyor ve bir eğlence parkı atmosferi yaratılıyor. Bu çerçevede ada, 300 yıl sonra ilk defa bu yaz halka açıldı. Bütün bir yaz boyunca sergiler, konserler, yoga ve sahil voleybolu gibi etkinliklerin yer aldığı adayı yüzlerce kişi ziyaret etti. Ziyaretçiler tarihi binaların arasında, yeşillikler içinde sanatsal ve kültürel etkinliklere katılmaktan büyük zevk aldıklarını belitti. Hermitage Müzesi’nin müdürü Mikhail Piotrovsky konu ile ilgili yaptığı açıklamada her şey yolunda giderse St Petersburg’un aniden çağdaş kültürün ve çağdaş sanatın merkezi haline geleceğini ve çok kısa zamanda Venedik gibi bir şehir olacağını belirtti. 2017 yılından itibaren ada; ofisleri, apartmanları, butik oteli, ünlü moda mağazaları, restoranları, müze ve sanat galerileri ile ziyaretçi akınına uğrayacak gibi görünüyor.

(Yazı ilk olarak Artam Global Art & Design Dergisi’nin 14. Sayısında yayınlandı.)

Ümmühan Kazanç