Zeyrek Çinili Hamam, 2026 yılı güncel sanat programının ilk sergisi olarak Santa Fe merkezli sanatçı Margaret R. Thompson’ın Türkiye’deki ilk kişisel sergisi Temenos: İç Deniz’i Anlam de Coster küratörlüğünde sunuyor. Sergi, 17 Nisan – 30 Ağustos 2026 tarihleri arasında izlenebilir. 16. yüzyıldan kalma hamamın altında yer alan Bizans sarnıcı için özel olarak üretilen ve ilk kez sergilenen tuval ve ipek üzerine resimler ile ses ve koku yerleştirmelerinden oluşan sergi, izleyiciyi içe dönük bir deneyime ve dönüşüm fikrine davet ediyor.
İnsan ile İlahi Olan Arasındaki Geçiş
Margaret R. Thompson, kökeni Antik Yunan’a uzanan temenos kavramından yola çıkıyor. Temenos, gündelik yaşamdan ayrıştırılmış kutsal bir alanı; insan ile ilahi olan arasındaki geçişi mümkün kılan koruyucu bir sığınağı ifade ediyor. Psikolojik bağlamda ise kavram, kişinin bilinçdışıyla güvenli biçimde karşılaşabileceği bir tür içsel barınağı tanımlıyor. Sergide kelimenin farklı anlamları iç içe geçiyor.
Tarihsel olarak hamamın kendisi de bir temenos işlevi üstlenmiştir: gündelik hayatın dışında konumlanan, sosyal hiyerarşilerin geçici olarak askıya alındığı; kolektif arınma ritüelleri aracılığıyla bedenin ve zihnin dönüşüme açıldığı bir eşik mekân olarak çalışıyor. Bizans sarnıcı ise yer altına açılan kapıyı temsil ediyor. Suyu biriktiren ve muhafaza eden sarnıçlar, Bizans kültüründe şehrin hayatta kalması için kritik öneme sahip temel yapı taşları arasında yer alıyor. Thompson, sarnıcı bir “iç deniz” olarak hayal ediyor. Sarnıca doğru yolculuğu ve aşağı iniş kavramını dikkati içe yönelten ve derinliğe doğru ilerleyen bir hareket olarak öneriyor. Thompson’ın işleri algısal alanlar gibi çalışıyor; izleyiciyi yavaşlamaya, duyularını açmaya ve mekânla daha dikkatli bir ilişki kurmaya davet ediyor. Arketipsel formlar ve doğaya ait imgelerden beslenen bu işler, derin zamanı ve yaşamın başlangıcını çağrıştırıyor.
Arınma, Yeniden Doğuş ve Sonsuzluk
Sanatçının sergi için ürettiği eserlerde kompozisyonlar çoğunlukla bir omurga gibi yükselen dikey bir hat etrafında kuruluyor; bu hat kimi zaman bir geçit ya da kanal olarak okunuyor. Tekrar eden spiraller, girdaplar ve çeşmeler; arınma, yeniden doğuş ve sonsuzluğu düşündürüyor. Yüzeyde kimi zaman kanatlı mitolojik varlıklar, kuşlar, bitkiler, deniz kabukları ya da gök cisimleri beliriyor. Bir zamanlar kentin yaşam damarını taşıyan Bizans sarnıcının içinde görüldüğünde bu motifler, iç denizi bir manzara olarak değil; geçirgen sınırlar içinde hayatı olası kılan bir dolaşım ve dönüşüm sistemi olarak çerçeveliyor. Malzeme repertuvarı ise İstanbul’dan temin edilen yağlar, baharatlar, sular ve ipeklerle; farklı coğrafyalardan toplanan doğal pigmentler ve toprağı da içeriyor.
Koku ve sesin sergiye dahil edilmesi, izleyicinin hem eserlerle hem de mekânla kurduğu ilişkiyi derinleştiriyor. Sanatçının İstanbul merkezli aromaterapi markası Homemade Aromaterapi iş birliğiyle geliştirdiği özel koku, temenos kavramının özgün anlamıyla doğrudan ilişki kuruyor. Antik Yunan’da koku, kutsal alan deneyiminin tamamlayıcı bir unsuru değil, kurucu bir bileşeni olarak işlev görüyor; mekânın kutsallığını tanımlıyor ve doğaüstü varlıkların mevcudiyetini algılanabilir kılıyor. Yakılan adaklar, kokulu yağlar, aromatik bitkiler, reçineler ve tütsüler, gündelik dünya ile ilahi alan arasında duyusal bir eşik oluşturuyor. Koku gibi ses de atmosferik bir eşik olarak çalışıyor: görünmez ancak çevreleyici bir varlık olarak mekânsal algıyı dönüştürüyor. Thompson’ın yaşadığı Santa Fe çevresindeki şifalı kaynaklarda yapılan kayıtlarla oluşturulan ses yerleştirmesi, farklı coğrafya ve kültürleri su aracılığıyla birbirine bağlıyor.
Ziyaret Saatleri
Sarnıç: Salı–Pazar, 10.00–18.00 (Ücretsiz)
Hamam: Salı–Pazar, 08.00–22.00
Müze: Salı–Pazar, 10.00–18.00 (Perşembe günleri giriş ücretsizdir)
Kompleks Pazartesi günleri kapalıdır.
Zeyrek Çinili Hamam Hakkında
Zeyrek Çinili Hamam, İstanbul’un UNESCO Dünya Mirası Listesi’nde yer alan tarihi Zeyrek semtinde konumlanıyor. The Marmara Grubu tarafından yürütülen on üç yıllık titiz bir restorasyon sürecinin ardından, 2023 yılında hem geleneksel bir hamam hem de dinamik bir kültür kompleksi olarak yeniden açıldı.
16. yüzyılda Barbaros Hayreddin Paşa tarafından Mimar Sinan’a yaptırılan Zeyrek Çinili Hamam, Osmanlı mimarisinin başyapıtları arasında kabul ediliyor. İsmini, bu yapı için özel olarak İznik’te üretilmiş ve zamanında iç mekânlarını süslemiş zarif çinilerden alıyor. Günümüzde Zeyrek Çinili Hamam, yalnızca bir hamam deneyimi değil, aynı zamanda dönemler arası bir yolculuk sunuyor ve restorasyon sürecinde gün yüzüne çıkarılan Roma, Bizans ve Osmanlı dönemlerine ait eserlerin sergilendiği bir müzeye ev sahipliği yapıyor. Hamam kültürüne özgü objeler ve çiniler müze binasında sergilenirken, alanda açığa çıkarılan Bizans sarnıcı güncel sanat sergilerine ev sahipliği yapıyor.
Kurum, küratörlüğünü Anlam de Coster’in üstlendiği Healing Ruins (2023) başlıklı grup sergisiyle kapılarını açtı; ardından Alekos Fassianos (2024) ve Anousha Payne ile Juliette Minchin’in (2025) kişisel sergileriyle güncel sanat programını sürdürdü. Zeyrek Çinili Hamam’ın kültürel miras ile güncel tasarım arasında köprü kuran mağazasında ise önde gelen güncel tasarımcı ve sanatçıların mekânın mimarisinden ve ritüellerinden ilham alan özel koleksiyonları yer alıyor.
Margaret R. Thompson Hakkında
Margaret R. Thompson (d. 1990, Washington, D.C.), eserlerinde doğa, mitoloji ve insan ruhunun kesişim alanını araştırır. Başlıca yağlıboya; balmumu, kum, kül, mika, toprak pigmentleri ve bitkisel malzemelerle birlikte kullanarak üretir. Vahşi ve ıssız manzaralarla kurduğu yoğun ilişki, katmanlı imgelerinde hem kişisel hem de kolektif deneyimlere temas eden evrensel sorulara açılır.
Sanatçının sezgisel üretim pratiği; doku, hafıza, ışık ve araziden topladığı malzemeler tarafından yönlendirilir. Figürler çoğu zaman çevreleri içinde çözünür; semboller belirip kaybolur, doğal formlar ile insan bedeni eşit bir ağırlık kazanır. Kısmen anlatısal, kısmen elementsel kompozisyonları, masalsı bir mekân duygusu üretir ve izleyiciyi yavaş, düşünsel bir karşılaşmaya davet eder. Thompson’ın resimleri birer pencere ya da ayna gibi işleyerek; beden, yeryüzü ve bu ikisi arasındaki görünmez bağ üzerine yoğunlaşan bilinç anları yaratır.
Thompson, Artcube’ün 2024 Discoveries raporunda En İyi 100 Genç Sanatçı arasında gösterildi; 2025 Hopper Prize hibe programının kazananları arasında yer aldı. Önümüzdeki dönem sergi programında İstanbul, Utah, Chicago ve New York bulunuyor. Sanatçı, Santa Fe, New Mexico’da yaşıyor ve çalışıyor.
Anlam de Coster Hakkında
Küratör, yazar ve sanat danışmanı Anlam de Coster, 18 yılı aşkın süredir Paris, Londra ve İstanbul’daki müzeler, sanat fuarları ve kültür kurumlarının yönetiminde rol alıyor. Yakın dönem projeleri arasında Galerist’te gerçekleşen Yanardağ Sevdalısı (2025) ile artistik direktörlüğünü üstlendiği Zeyrek Çinili Hamam’da açılan Juliette Minchin: Where the River Burns, Anousha Payne: Murmurations (2025), Alekos Fassianos: Bizans’a Yelken Açmak (2024) ve Kalıntıların Şifası (2023) sergileri yer alıyor.
Sanat ve tasarım alanlarında projeler geliştiren ve kültürel strateji alanında danışmanlık yapan Fairplay’in kurucusu olan Anlam; daha önce İstanbul Modern, SALT ve Musée des Arts Décoratifs gibi kurumlarda çalıştı. İstanbul Kültür Sanat Vakfı’nın Christie’s ve Institut de France iş birliğiyle yürüttüğü büyük ölçekli uluslararası projeleri koordine etti; galeriler, dergiler ve moda markalarıyla düzenli iş birlikleri gerçekleştirdi.
Sanat fuarları ekosisteminde de kapsamlı bir deneyime sahip olan Anlam, Artsy’de küresel stratejik ortaklıkları yönetti ve uluslararası sanat fuarlarının dijital dönüşümünde aktif rol üstlendi. PAD London, NOMAD, ARTINTERNATIONAL ve FIAC gibi önde gelen fuarlarda liderlik ve danışmanlık görevleri yürüttü. Galatasaray Üniversitesi ve Université Paris 1 Panthéon-Sorbonne’da ekonomi eğitimi aldı; Sciences Po Sanat ve Medya Yönetimi Yüksek Lisans programından cum laude derecesiyle mezun oldu. Çalışmalarını Paris’te sürdürüyor.
