Honey & Bunny ismiyle sanat dünyasında tanınan mimar Dr. Sonja Stummerer ve mimar Martin Hablesreiter, iklimlendirme, yemek sanatı, yemek tasarımı, temizlik sanatı ve tasarımı, sürdürülebilirlik ve döngüsel ekonomi gibi farklı alanlarda sıra dışı çalışmalara imza atıyorlar. Gelin onların çılgın dünyasını kendilerinden dinleyelim.
Röportaj: Ümmühan Kazanç
Sevgili Dr. Sonja Stummerer ve Martin Hablesreiter, öncelikle sizi tanımak isteriz. İkiniz de mimarlık okudunuz. Ancak kariyeriniz çok farklı bir yönde gelişti. Alışılmışın dışında ama büyük önem taşıyan ve “sanat” olarak tanımladığınız konular üzerinde çalışmaya nasıl karar verdiniz? Kısacası hikayeniz nasıl başladı?
Kariyerimiz bir karara dayalı olarak gelişmedi. Londra’daki çalışmalarımız sırasında Sonja, yemek tasarımı hakkında bir makale yazmaya karar verdi çünkü tüm bu dijital mimari tartışmalarından dolayı biraz sinirlenmiştik. Konu artık insanlıkla ilgili değildi. Ancak yemek sosyal ve sürdürülebilir konularla ilgili gibi görünüyordu. Daha sonra kütüphanelerde hiçbir şey olmadığını öğrendi ve yemek tasarımıyla ilgili bir kitap yazmaya karar verdik. Aslında bu çok naif bir öğrenci düşüncesiydi ama bir planımız vardı. Daha sonra mimar Arata Isozaki’nin yanında çalışmak üzere Japonya’ya taşındık ve o, yemek, yemek yemek, temizlik gibi günlük kültürlere olan derin ilgimizi fark etti ve bizi bu konu üzerinde çalışmaya devam etmeye zorladı. Her iki ustamız da (Viyana’daki Hans Hollein ve Tokyo’daki Arata Isozaki) bizi kapsamlı araştırma konusunda eğitti. Bu önemliydi. 2003 yılında Viyana’da bir mimarlık stüdyosu açtık (ve inşa ettik) ve ilk kitabımızı özel olarak yazdık. Bu bizim için oyunun kurallarını değiştiren bir gelişmeydi. Daha sonra yemek tasarımıyla ilgili bir belgesel çektik ve yemek tasarımıyla ilgili kişisel bir sergi yaptık, ardından tamamen yemek ve yeme projelerine yöneldik ve güzeldi. Daha sonra performans göstermeye ve kendimizi motif olarak kullanmaya başladık.
Honey & Bunny ismi nasıl doğdu? Evli misiniz veya birlikte mi yaşıyorsunuz?
Honey & Bunny (Tatlım ve Tavşan) sadece bir şakaydı. 2000’li yılların başında pek çok mimarın komik isimleri vardı. Artık birinin mimar mı, yoksa kuaför mü olduğunu anlamak mümkün değildi. Biz bununla dalga geçtik ama insanlar bu balı ve tavşanı çok güzel hatırladılar… Ne yapalım. Ve evet, atölyeyi ve daireyi paylaşıyoruz.
İklimlendirme, yemek sanatı, yemek tasarımı, temizlik sanatı ve tasarımı, sürdürülebilirlik ve döngüsel ekonomi gibi farklı alanlarda çalışmalarınız var. Bu isimleri tek tek sizden dinleyebilir miyiz? Bu farklı disiplinlerde ne tür çalışmalar yapıyorsunuz? Amacınızdan ve felsefenizden bahseder misiniz?
Kariyerimizin en başında neye dokunduğumuzu bilmiyorduk. Yemek ve yemek süperpolitik konulardır. Yemek yerken kim olduğunu gösterirsin. Her türlü sosyal ve kültürel birikim, her türlü siyasi görüş görünür hale geliyor. Ve evet, iklim emisyonlarının yüzde 30’u küresel gıda üretiminden kaynaklanıyor. Gıda üretimini ve gıda tüketimini yeniden düşünmeliyiz. Bunu yıllarca konuşabiliriz. Bu nedenle sosyal ve ekolojik sürdürülebilirlik konusunda pek çok araştırma yaptık ve sorumluluk konusunda derin bir inancımız var. Bir sanatçı, tasarımcı veya mimar olarak, yaratıcı bir kişi olarak, insanları yönlendirirsiniz; her zaman! Anlatılar ve (örtük) diller yaratıyoruz. Bu nedenle sorumluluğumuzu kabul etmemiz gerekiyor. Yaptığımız her şey politiktir. Bu nedenle Honey & Bunny olarak sanatı disiplinler arası ve disiplinler üstü bir iş olarak anlıyoruz. Bilim insanları, aktivistler, meslektaşlar vb. ile birlikte çalışmaya çalışıyoruz. Ayrıca alıcılarımıza doğrudan dokunmak için yemek, yemek yemek, temizlik gibi gündelik nesne ve eylemleri kullanıyoruz. Evde ne yaparsak yapalım, temizlik yapıyorsak, yemek pişiriyorsak, eğitiyorsak ya da sadece eğleniyorsak bu, atalar veya feministler olarak bizimle ilgilidir, bu hiyerarşiyle, geçmişe ve geleceğe dair vizyonumuzla ilgilidir, ırkçılıkla veya hoşgörüyle ilgilidir, vb. Ve sanat eserlerimizi izleyicilerimiz için geliştirmeye çalışıyoruz: Londra’daki lüks bir müzede (V&A gibi) performans sergilememiz ya da bir köyde evden eve dolaşıp zili çalıp, odanızı temizleyebilir miyiz (Avusturya’daki dağlarda) diye sormamız fark yaratır.
Sizi “aktivist” olarak tanımlayabilir miyiz?
Umarım!
2024 yılında Rockefeller Vakfı ve Amerikan Kalp Derneği için çok ilginç bir proje gerçekleştirdiniz. Bu projenin teması ve amacı neydi?
Sürdürülebilir gıda ile ilgili. Rockefeller Vakfı bu konuda şimdiye kadar yapılmış en büyük akademik çalışmayı yaptı. Bir sanat ve bilim projesinin parçaları olarak iki fotoğraf ve bir video oluşturmamız ve üretmemiz için görevlendirildik. Bu, küresel sürdürülebilir beslenme üzerine şimdiye kadar yapılmış en kapsamlı çalışmanın bir parçası.
Rockefeller Vakfı ile birlikte, bir kaynak olarak Dünya’nın sanatsal bir keşfini yarattık. Medeniyetin başlangıcından beri insanlar gıda ticareti yapmıştır. Gıda göç eder ve onunla birlikte kültür de göç eder. Emperyalizm gücünü ve zenginliğini küresel bir gıda sisteminin kurulmasına borçludur. Bugün, soğan, elma ve diğer birçok gıda maddesi binlerce kilometre yol kat ederek geride önemli ayak izleri bırakmaktadır. Yine de gıda her zaman Dünya’dan gelir. Bu nedenle, Dünya da göç eder.
Avusturya’daki olağanüstü organik çiftçi ve vizyon sahibi Alfred Grand’da, Dünya’yı ve dolayısıyla dünyayı ortaya çıkaran güzel bir toprak çukuru keşfettik. İçerisinde, eski emperyal küreselleşme dünyasını -modası geçmiş bir kavram- uluslararası meyvelerin renk çarkının içinde etiketli bir masaya yerleştirdik. Kış mevsimiydi ve bu maddelerin hiçbiri Avusturya’da yetişmiyordu. Batı kültürü Dünya’dan yabancılaştı. Yanlışlıkla bu Dünya’yı boyunduruk altına almaya çalıştı ve feci şekilde başarısız oldu. Bir alışveriş arabasının iki yarısı gibi, biz insanlar Dünya’ya ve dolayısıyla biyolojik çeşitliliğe derinden bağlıyız. Onsuz hayatta kalamayız.
Ve 2023/2024’te bu konu hakkında bir video üretmek için Japon fotoğrafçı Daisuke Akita ve Avusturyalı restoran Steirereck ile iş birliği yaptık. Gıdada adalet ve hakkaniyet yalnızca kaliteyi, bulunabilirliği ve dağıtımı değil, aynı zamanda gıdanın üretildiği koşulları ve bunun sonucunda ortaya çıkan sosyal ve ekolojik ayak izini de içerir.
Yine 2024 yılında “su insan hakkıdır” adlı bir proje yürüttünüz? Günümüzün en önemli sorunlarından biri olan bu konuyu nasıl ele aldınız?
Bir yandan: Bir kg sığır eti yapmak için yaklaşık 15.000 litre su gerekiyor. Bu, bir duştan çok daha fazla. Su bir kaynaktır, bir insan hakkıdır ve aslında dünyadaki tüm canlılar için bir haktır.
Et ürettiğimizi söylersek bu ne anlama gelir?
Et öncelikle bir hayvan değil midir? Bir inek, bir domuz, bir tavuk?
Ne yiyoruz? Gıda sistemleri bizi canlılardan neden bu kadar uzaklaştırdı?
Öte yandan: tonlarca ve tonlarca plastik atık her gün sularımızı dolduruyor. En küçük nehirlerden ve göletlerden en büyük okyanuslara kadar her yerde plastik atık buluyoruz. Milyonlarca tür o zaman mikroplastik yiyor, çünkü bunun yiyecek olabileceğini düşünüyorlar. Biz insanlar olarak her gün plastik yiyoruz ve bunun fiziksel veya zihinsel olarak sağlığımıza zarar verip vermeyeceğini bile bilmiyoruz. Bir şişeden su içtiğimizde plastik içiyoruz. Plastikleştiriciler içiyoruz ve bunların bazıları toksik. Medeniyetler biyosferi bir atık küresine dönüştürüyor.
Plastik atıkların aslan payı gıda ambalajlarından geliyor. Buna gerçekten ihtiyacımız var mı?
Fotoğraf, Viyana’daki Amalienbad’da muhteşem Daisuke Akita tarafından çekildi, sosyal mimarinin harika bir örneği. Bunu Amalienbad’da yaptık, çünkü atık aynı zamanda sosyal bir sorundur. Atık bir onur meselesidir. Atık yaşam ortamlarını yok eder. Atık toprağı soyar ve suyu ve toprağı kirletir. Atık büyük bir eşitsizliğe neden olur.
2024’te Museum Brot und Kunst’ta kişisel bir serginiz vardı. İsmi de oldukça ilginç “mindestens haltbar bis (Tarihinden önce tüketiniz)”. Bu serginin kavramsal arka planını sizden duyabilir miyiz?
Kaynakları nasıl kullandığımız ve yemek kültürümüzün nasıl değiştiği hakkında sorular soruyoruz. Museum Brot und Kunst’taki sergimiz üç multimedya enstalasyonuna odaklanıyor. Bunlar, bir habitat olarak dünyayı ve biyolojik ve ekonomik büyümeyi yorumluyor. Entegre fotoğraf ve video çalışmaları sosyal ve ekolojik sürdürülebilirliği ele alıyor. Bunlar aracılığıyla yiyeceklerle oynuyoruz.
Bunu yapmamıza izin var mı? Bizim görüşümüze göre evet, çünkü takdir olarak oyunculuğu ve bir zorunluluk olarak mizahı kullanıyorlar. Bilinen kuralları sorguluyoruz. Yiyeceklerin seçimi, hazırlanması ve tüketimindeki gelenekleri güç ölçütleri olarak şüpheleniyoruz. Ancak her şeyden önce, yiyecek üretimini ve tüketimini daha “sürdürülebilir” hale getirmek için çıkış yolları, anlatılar ve estetikler arıyoruz.
“feel your f*ing eating culture” enstalasyonu, yemek yediğimizde tetiklenebilen ve içimizden fışkıran çeşitli ve yoğun duyguları araştırıyor. Masada haz, neşe, iğrenme ve saldırganlık birbiriyle ilişkilidir.
“Kaynaklar | sadece harekete geç!” ve “büyü ve sindir” adlı iki eser, Ulm’daki Museum Brot und Kunst için özel olarak yaratıldı. Honey & Bunny, süpermarket raflarını ve yükseltilmiş yatakları sergi alanlarına taşıyarak onları yeni içerikle dolduruyor.
2023’te AMA Avusturya için “2 kömür ve 1 petrol” adlı bir projeniz vardı. Bu proje nasıl ortaya çıktı?
Honey & Bunny insanları harekete geçmeye zorladı. 2 süpermarket rafı yaptık – biri organik sebze ve meyvelerle, diğeri ise geleneksel şeylerle doluydu. Her misafir 3 parça kömür oldu ve ardından kısa kışkırtıcı bir metin / diyalogdan sonra – Honey & Bunny’nin performansı – misafirler “satın almak” ve takas etmek zorunda kaldı – ve HAREKETE GEÇMEK zorunda kaldı.
2023 Zürih Tasarım Bienali için “kontrolü kaybediyor muyuz” adlı bir enstalasyon hazırladınız. Bu enstalasyon ne anlatıyordu?
Renklere göre titizlikle düzenlenmiş bir masa vitrininde, endüstriyel olarak üretilmiş ve oldukça dayanıklı gıda ürünleri sergileniyor. Tüketimimizin ve gıda pazarının bir sergisi – sınırsız bolluk. Mobilyaların hemen yanında bir çukur var. Gıdanın temeli görünür hale geliyor.
Botanik bahçeleri doğası gereği Batılı ve hegemonik yerlerdir. Cizvit tarikatı tarafından tasarlanan bu bahçeler bir zamanlar dünyayı keşfetmek ve üzerinde hakimiyet kurmak için kullanılıyordu. Dünyayı boyunduruk altına almak için temel bir niyet ortaya koyuyorlardı. Ustalık bilgi gerektirir. Ancak uygulama tamamen başarılı değildi. İnsanlar dünyaya, daha doğrusu biyosfere hükmedemez veya onu koruyamaz. İnsanlar onun ayrılmaz bir parçasıdır.
Hayatta kalmak beslenmeyi gerektirir. Yine de yiyecek sadece bir kalori kaynağı değildir. Ortak yeme fikri tartışmasız tüm kültürlerin kökenidir. Yiyecek tasarımı, tasarımın temel disiplinidir. Belki de şehirler sadece yiyecek üretimi için planlı bir ortam sağladıkları için ortaya çıkmıştır. Günümüz dünyasında, organik ve ekonomik politikalar belirli bir nüfus için yeterli yiyeceğin sürekli olarak tedarik edilmesini gerektirir – genellikle bol miktarda – bu kontrolün özüdür.
Honey & Bunny doğanın ve insan midesinin (algılanan) hakimiyetini araştırır. Çağdaş yiyecek, endüstriyel tasarımı eski botanik bahçesine getirir ve onu hakimiyet kavramlarıyla karşılaştırır. Bu süreçte, altta yatan toprak, toprak ve dolayısıyla biyosferin meyvelerinin temeli tamamen göz ardı edilmiş gibi görünür.
Yine 2023’te Bregenzer Kultursommer için “yemek hayal et” adlı bir proje hazırladınız. Bize bu projeden bahsedebilir misiniz?
O sergide Daisuke Akita ve Honey & Bunny’nin bazı fotoğrafları sergileniyordu.
Ayrıca Victoria ve Albert Müzesi ile birkaç projeniz vardı. Bunlar neyle ilgiliydi?
yemek | KURALLAR | yarın
Yiyecek değişir. Her lokma iklim değişikliği, kölelik veya sağlıklı, adil bir dünya lehine veya aleyhine bir karardır. Şu anda küresel, geleneksel gıda üretimi, ticareti ve tüketimi yaşam alanlarını yok ediyor, canlıları yok ediyor, milyonlarca insanı sömürüyor ve biyosferi değiştiriyor. Bunu biliyoruz.
Ama neden değişim çağrısı yapıyoruz da değişmiyoruz? Neden hipermarketsiz bir şehrin mahvolduğunu düşünürken endüstriyi, gıda israfını ve plastiği kınıyoruz? Şişkin alışveriş arabaları, steril paketlenmiş yiyecekler ve tek kullanımlık tabaklar Batı kültürünün bir ifadesidir. Yemek yemek her zaman övünen bir temsil eylemi olmuştur. Kimin varsa atar. Atık bizim yaşama sanatımızdır. Ahlak utanç vericidir. Etik yorucudur. Gelecek çok zordur. Sonuç olarak kültür sürdürülebilirliği engeller.
Honey & Bunny, hayatın gösterişli, lüks idealine ironik bir dokunuşla karşı koyar. Viyanalılar olarak, umutsuzluğu geniş bir gülümsemeyle daha katlanılabilir hale getirirler. yiyecek | KURALLAR | yarın, sürdürülebilirliğin, günlük kültürün ve Victoria & Albert Müzesi’nin bir keşfidir. Bu bina, lüksün kamusal sergilenmesinin bir örneğidir. Küresel değerlerin koleksiyonu ve bunların gösterişli temsili burada buluşur. Küresel güç ve zenginlik, çay fincanlarında, gümüş çatal bıçak takımlarında ve hatta bir tuvalette ortaya çıkar.
Beş video, Batılı, kapitalist yiyecek kültürünün mevcut durumundan, küresel ticaretin saçmalığından ve geleneksel görgü kurallarından değişen operasyonlara ve burjuvazinin dairesel ekonomiyi kabul etmesine kadar bir köprü kurar.
Videolar
Konu? nesne | Porselen bir zamanlar altından daha değerliydi. Baharatlar, çay ve seramikler zenginliği ve küresel gücü simgeliyordu. O günlerde, iyi hazırlanmış bir ikindi çayı imparatorluğu simgeliyordu, tıpkı bugün ithal yiyeceklerle dolu büyük bir süpermarketin yaptığı gibi. Küresel, gösterişli üstünlüğün bu gösteri nesneleri Honey & Bunny olarak birlikte sıralanıyor. İki tasarımcı da bu ortama yenilebilir bir nesne koyuyor. Müzeye bir yumurta bırakıyorlar.
Dünya? adam | Yiyecek muhtemelen tüm ticaretin kaynağıdır. Tuz, peynir ve tahıl dağların üzerinden taşınıp denizler boyunca sevk ediliyordu. Şeker ve baharatlar kapitalist küreselleşmenin başlatıcılarıdır. Eski zamanlarda bile, yiyecek spekülasyonu açlığa ve ölüme neden oldu. Bugüne kadar, dünyanın sahipleri ve soyguncuları tüm yaşamı yönetiyor. Honey & Bunny genellikle tüm yiyeceklerin ve dolayısıyla tüm yaşamın kaynağı olan dünyayı, dünya üzerinde mutlak hakimiyeti simgeleyen müze aracılığıyla taşıyor. Bu çabalarında neredeyse başarısız oluyorlardı, çünkü bir müze için dünya sadece topraktır.
Beden? Tasarım | Sen yediğin şeysin. Tuz hariç, tüm yiyecekler yaşamıştır. Hayatta kalmak ölüm gerektirir. Dahası, yiyecekler bedenlere dönüşür. Hiçbir insan hücresi yedi yıldan daha yaşlı değildir. Biz yiyeceğimiziz ve bu nedenle, süpermarket tedarik dünyasında, endüstriyel tasarım yaşıyoruz. Honey & Bunny, israfçı Batı toplumunun zaten yaptığı gibi kendilerini yerler. Sembolik olanı yiyip bitirirler, kendilerini geleneksel cinsiyet rollerinde tatmin ederler.
Kurallar? değişim | Sera gazı emisyonlarının yüzde otuzu küresel gıda üretimi tarafından meydana gelir. İçme suyunun yüzde yetmişini tüketir. Uzmanlar, onlarca yıldır (Batılı) insanların diyetlerini değiştirmeleri çağrısında bulunuyor. Uyarılar duyuluyor, ancak kültürel davranış devam ediyor. Et, her şeyden daha değerli olmaya devam ediyor. Değişim, iğrenç bir şekilde feragat kokuyor. Ameliyat zordur. Hasta kültüreldir, genellikle ulusal bir varlıktır. Sandviç yeni içerik gerektirir. Onu yeni anlatılarla doldurmalıyız.
Dün? gelecek | Büyükbabalarımız için, dairesel ekonomi, kendilerinden önceki tüm nesiller için olduğu kadar normaldi. Dikkatlilik, utanç verici olmadan önce büyük bir iyilikti. Yaşamı ve geleceği onurlandırmak, yakın zamanda burjuva Batı idealleriyle çelişti. Yıkım, küresel olarak kapitalize edilmiş masanın inancıdır. Honey & Bunny sürdürülebilir ikindi çayı servis eder. Döngüsel ekonomiyi yeni bir ritüele dönüştürürler. Utançtan kaçınırlar.
Bu röportajda hepsini tek tek anlatmamız mümkün olmayacak kadar çok projeniz var. Gelecekteki projeleriniz hakkında bilgi alabilir miyiz?
Vay canına. Nisan ayında Londra’daki Sommerset House’da toprakla ilgili bir performans sergileyeceğiz ve Roma’daki Avusturya Kültür Forumu’nda ve Mexico City’de sergileyeceğiz. Sürdürülebilir gıda hakkında bir kitap yazıyoruz.
Birçok sanat biçimini kullanıyorsunuz. Fotoğraf, video, enstalasyon. Sizi destekleyen sanatçılar da olduğunu düşünüyorum. Sergilerin dışında çeşitli kurumlarda da performanslarınız var. Kurumlarla ne tür iş birlikleriniz var? Performanslarınızın konusu nedir?
Genellikle bilim insanlarıyla veya aktivistlerle iş birliği yapıyoruz. Bu bizim için çok tatmin edici. Fotoğraf veya video için Daisuke Akita veya Sebastian Arlamovsky gibi diğer sanatçılarla iş birliği yapıyoruz. Performansların konuları izleyiciye ve konuma göre değişiyor.
Sizin de kitaplarınız var. Kitaplarınızın içeriğini ne oluşturuyor?
Uzun, uzun çalışmalar…
Son olarak şu soruyu sormak istiyorum. Climeart, yemek sanatı, yiyecek tasarımı, temizlik sanatı ve tasarımı, sürdürülebilirlik, dairesel ekonomi gibi birçok konuda çalıştıktan sonra, özel hayatınızda kendinize nasıl bir hayat yarattınız? Nasıl ve nerede yaşıyorsunuz?
Biz sıradan insanlarız…
Bilgi için: www.honeyandbunny.com
