Zaha Hadid'in Hareketli Formları

Zaha Hadid, 2004 yılında dünyanın en saygın mimari ödüllerinden Pritzker Prize’a layık görülen ilk ve tek kadın mimar, (Fotoğraf: © Steve Double).

21. yüzyılın en yaratıcı mimarlarından ve Pritzker Architecture Prize (Pritzker Mimarlık Ödülü)’a 2004 yılında layık görülen ilk ve tek kadın olan Zaha Hadid’in, “Hareketli Formlar” adını verdiği ve obje, mobilya, mücevher tasarımlarının yer aldığı sergisi 20 Eylül 2011 – 25 Mart 2012 tarihleri arasında Philadelphia Sanat Müzesi’nde sergilenmişti. Gelin ünlü mimar ve tasarımcı Zaha Hadid’i (31 Ekim 1950 – 31 Mart 2016) bu çok özel tasarımlarıyla bir kez daha hatırlayalım.

Yazı: Ümmühan Kazanç

Çağdaş mimari ve tasarım dilinin gelişmesine öncülük eden, karmaşık akıcı geometrileri keşfeden Hadid, en gelişmiş dijital tasarım ve imalat teknolojilerini kullanıyor. Sergide, Hadid’in mobilya, obje ve ayakkabı tasarımlarının yanı sıra 2005 yılında hazırladığı “Z-Car I” isimli otomobilin prototipi de yer alıyor. Bu sergi kapsamında, Philadelphia Sanat Müzesi’nin modern ve çağdaş tasarım koleksiyonunun gelişmesini destekleyen, gönüllü tasarım profesyonelleri ve meraklılarından oluşan Collab grubu, Zaha Hadid’e Design Excellence Award (Tasarım Mükemmelliği Ödülü)’ı da sundu.

George D. Widener Yönetmeni ve Philadelphia Sanat Müzesi’nin CFO’su Timothy Rub, “Zaha Hadid, mimarlık ve tasarım alanında birçok kabul görmüş fikre meydan okuyor, yeni boşluk ve yapı dili oluşturmak için, yeni teknolojileri keşfediyor ve kullanıyor. Kendisinin en son çalışmalarını sunmak için müze salonunda yarattığı dinamik enstalasyon tasarımından çok etkilendik, ziyaretçileri hem memnun edecek hem de bakış açılarını değiştirecek” açıklamasını yapıyor.

“Zaha Hadid: Form In Motion”, Philadelphia Museum of Art, (Fotoğraf: © Paul Warchol).

Dalgalı Yapılar, Eğrisel Geometriler

Mimariyi ve tasarımı birleştiren “Zaha Hadid: Hareketli Formlar” sergisinde, bitmiş polistrenin dalgalı yapısı ile eğrisel geometrilere dayalı vinil grafikler sunuluyor. Akışkan hareketin resmi dilini kullanan Hadid’in sergileme tasarımı, onun çalışmalarının süregelen doğasına ve mimari, kentsel tasarım ve tasarımın pratikte birbirleriyle nasıl sıkı bir ilişki içinde olduğuna vurgu yapıyor.

Hatları ince ve zarif, eğimli koltuklar; çelik ve alüminyumdan poliüretana kadar değişik malzemelerden üretilmiş sandalyeler; mücevherler, ayakkabılar ve sofra takımları, dalgalanan duvar boyunca gruplar halinde sergilenerek, Hadid’in tasarım diline sunduğu yeni ve sıra dışı formlar gözler önüne seriliyor. Dallanan ve yükseltilmiş bağlantı aparatlarıyla desteklenmiş “Mesa” masa, katılık ve sağlamlıktan çok boşluk hissi uyandırıyor. Diğer taraftan parlatılmış alüminyumdan yapılmış masa, yere yakınmış gibi görünürken, yüzeyindeki kraterleri üreten aynı görünmez güçler tarafından destekleniyor izlenimi yaratıyor.

“Kahve ve Çay Seti” (1997) gibi mikro-mimari kılığına bürünmüş bazı objeleri, neredeyse çay, kahve, süt ve şeker kabı gibi tanımlamak imkansız. WMF çatal-kaşık-bıçak takımı ve Crevasse Vazo’nun işlevi ise daha şeffaf. Serginin öne çıkan tasarımları arasında Swarovski kristal gerdanlık ve bileklikler; Lacoste ve Melissa için tasarlanmış sarmal ve bantlı ayakkabılar yer alıyor. Hadid’in aerodinamik, üç tekerlekli Z-Car I tasarımı, Hadid’in çeşitli heykel formlarını taklit ediyor. (www.philamuseum.org).

Z-Car

Ergonomi ve aerodinamik, Z-Car I’ın tasarımında bütünleşiyor. İlk olarak iki kişilik, üç tekerlekli ve su ile çalışabilir olarak tasarlanan otomobilin II. versiyonunda kompakt dört kişilik koltuk, dört tekerlek, lityum iyon pil seçeneği bulunuyor.

Mesa Masa

Vitra için tasarlanan Mesa masanın tabanında poliüretan, üst tablasında fiberglas kullanılırken, kaplamasında metal tercih edilmiş. Mesa masa, mimari denemelerden ortaya çıkmış. Kendisini oluşturan parçaların arkasındaki biçimsel fikirden sıyrılıyor: zemin, yapı ve tasarım, iki yatay düzlem arasında bir dünya yaratıyor. Bu dünya yapı olarak ortaya çıkıyor fakat ara boşluklar, formu olabildiğince katı olarak ifade ediyor. Bu boşluklar sadece delikler gibi görünmüyor, fakat yüzeyleri tanımlamak için devam ediyor. Zaha Hadid, Mesa masayı bir göletin üstünde yer alan nilüfer çiçekleri ile karşılaştırıyor: düz alanlar, bu görünmeyen, karmaşık ve organik yapının altından destekleniyor.

Krater Masa

Krater, masa ve üzerine yerleştirilen objeler arasındaki ilişkiyi irdeliyor. Tüm elemanları en sade biçimlerine indirgiyor ve böylece onların bağımsızlıklarını ortaya çıkarıyor. Sonuç olarak, görünüşte bağımsız özellikler objenin tamamı ile bütünleşiyor. Kaseden, avizeye ve sonuçta desteklenen kratere kesintisiz, yumuşak bir geçiş sağlanıyor.

Crevasse Vazolar

Alessi için yaratılan Crevasse (buzul yarığı), tek bir bloktan kesilmiş iki vazodan oluşuyor. Vazolar, çarpık, ters yüzeyler oluşturmak için diyagonal olarak tasarlanmış. Ayrıca, katı formuyla eğlenceli ve şaşırtıcı bir biçimde birbirinden farklı objeler ile ilişkilendirilebiliyor. Gümüş, altın, bronz ve silah metali kaplama seçeneklerine sahip ürünlerin bir de ayna plakası bulunuyor.

Lacoste Ayakkabı

Limitli sayıda, Lacoste işbirliği ile sadece 1000 çift üretilen ayakkabıda, dinamik ve akıcı ızgaralar kullanılmış. Bu ızgaralar ayağa sarıldığı zaman, genişliyor ve vücut ile ergonomik sözleşme imzalıyor, eşsiz bir dalgalı ve yayılan manzara yaratıyor.

Zaha Hadid

Zaha Hadid Architects’in kurucu yöneticisi Zaha Hadid, 30 yıldan buyana, birbirleri ile ilişkili kentsel planlama, mimari ve tasarım gibi alanlarda devrim niteliğinde araştırma ve denemelere imza atıyor. 1950 Bağdat doğumlu, Irak asıllı İngiliz vatandaşı olan Zaha Hadid, Londra’da ünlü Architectural Association’da eğitim gördükten sonra, bir süre Office of Metropolitan Architecture adı altında Rem Koolhaas ile ortak çalıştı. Harvard ve Yale’de çeşitli programlara katılan Hadid, 2004 yılında dünyanın en saygın mimari ödüllerinden Pritzker Prize’a layık görülen ilk ve tek kadın mimar oldu.

Zaha Hadid, bilinen ve alışılagelmiş mimari, kentsel planlama ve tasarımın sınırlarını zorlaması ve dünya eğitimine yaptığı katkılarla uluslararası alanda tanınıyor. Zaha Hadid için mimari ve çevre büyük önem taşıyor, ikisi birleştiğinde umulmadık sonuçlar ve dinamik biçimler ortaya çıkıyor. Almanya Wolfsburg’daki Phaeno Bilim Merkezi’nde, Zaha Hadid’in alanların karmaşık biçiminde dinamizm ve akıcılık ile karakterize edilmiş olanı arama için verilen uğraşlar açıkça görülmektedir. Amerika Cincinnati’deki Rosenthal Çağdaş Sanatlar Merkezi; Almanya, Leipzig’deki BMW Merkez Binası, gelecek fikrini, keşfedilmemiş mekânsal kavramlar ve hayali biçimlerle dönüştürmesi ile tanınıyor. MAXXI ROMA Ulusal 21. Yüzyıl Sanatları Müzesi, Glasgow Riverside Transport Müzesi, Çin Guangzhou’da Opera Tiyatrosu Hadid’in son yıllarda tamamladığı projeler.

Zaha Hadid’in şu anda üzerinde çalıştığı çok önemli projeler bulunuyor: 2012 Londra Olimpiyatları Su Sporları Merkezi; Dubai Signature Kuleleri, Abu Dhabi’de Performans Sanatları Merkezi; Amerika ve Rusya’da çeşitli şahsi gayrimenkuller; İstanbul, İspanya ve Orta Doğu’da nazım planları.

Zaha Hadid ve Ödülleri

Zaha Hadid’in son 30 yılda gerçekleştirdiği çalışmaları 2006 yılında New York Solomon R. Guggenheim Müzesi, 2007 yılında Londra Design Müzesi ve 2009 yılında İtalya Padua’da Palazzo della Ragione’de önemli retrospektif sergilere konu oldu. Roma’da projesini gerçekleştirdiği MAXXI Ulusal 21. Yüzyıl Sanatları Müzesi ile 2010 yılında Stirling Prize ve Londra Evelyn Grace Academy projesi ile yine 2011 yılında Stirling Prize’a layık görüldü. Stirling Prize, İngiliz Mimarlar Kraliyet Enstitüsü (The Royal Institute of British Architects-RIBA)’nün verdiği en prestijli mimarlık ödüllerinden biri olarak kabul ediliyor. Hadid’in mimarlık mesleğine yaptığı katkılar birçok saygın kurum tarafından ödüllendirildi. 2009 yılında Japonya Sanat Birliği tarafından “Praemium Imperiale” ödülüne layık görüldü. 2010 yılında UNESCO’nun Paris’teki toplantısında “Artist for Peace” ödülünü aldı. Yine 2010 yılında Fransa Cumhuriyeti, Hadid’i mimarlık mesleğine yaptığı önemli katkılar için “Commandeur de l’Ordre des Arts et des Letters” ödülüyle onurlandırdı. 2010 yılında TIME Dergisi’nin “Dünyanın En Etkili 100 İnsanı” listesinde yer aldı. 2011 yılında “Liderler, Düşünürler, Sanatçılar ve Kahramanlar” olarak dört kategoriye ayrılan listede Hadid, “Düşünürler” listesinin en başlarında yer aldı.