Tom Fellows, Ruzy Gallery’deki “Concentrate” sergisinde katman, basınç ve dönüşüm süreçlerini odağa alıyor. Sanatçı, röportajında malzemenin hafızasını, endüstriyel geçmişin pratiğine etkisini ve İstanbul’da üretmenin ritmini paylaşıyor.
Röportaj: Ümmühan Kazanç
Sevgili Tom Fellows, “Concentrate” başlığı sizin için hem zihinsel hem de maddi bir yoğunlaşma halini ifade ediyor. Bu kavram serginin üretim sürecinde nasıl şekillendi?
Çocukken meyve suyu içerdik. Suyla seyreltmeniz gereken koyu, konsantre bir sıvıydı. Bu muhtemelen kelime ve kavramla ilk karşılaşmamdı. Değerin tekrar genişlemeden önce bu sıkıştırılmış halde tutulması fikrini her zaman sevmişimdir. Bu, gerçekten de çalışmayla çok bağlantılı hissettirdi.
Sonra “Alın Teri” parçalarını geliştirmeye ve emeğin kendisini bu yoğunlaştırılmış biçimde satmaya başladım. İşte o an, kelimeyi tüm sergi boyunca kullanabileceğimi fark ettim. Kelime tam doğru zamanda ortaya çıktı ve her şeyi çok iyi tanımladı.
Stüdyodaki her şey itilip kakılıyor ve küçültülüyordu. Çalışmalar zamanla yavaş yavaş daha yoğun hale geliyordu. Sergiyi yapmak da çok fazla sürekli dikkat gerektirdi ki dürüst olmak gerekirse bu benim için en zor kısımdı. Aylarca bakıyor, organize ediyor ve karar veriyorsunuz. 1. “Konsantre olmak” hem bir emir hem de bir malzeme olduğu için hoşuma gitti. Bu hem zihinsel odaklanmayı hem de fiziksel emeği doğrudan ifade etmenin bir yolu oldu.
Çalışmalarınızda tekrar, basınç ve zaman kavramları belirgin şekilde öne çıkıyor. Bu üç unsur arasındaki ilişkiyi nasıl tanımlıyorsunuz?
Bence hepsi birbirine bağlı. Zamanın görünür hale gelmesini sağlayan şey tekrardır. Sürekli aynı şeye geri dönüyorsunuz, bu mikro hareketleri yapıyorsunuz ve sonunda bu küçük eylemler çok daha ağır gelmeye başlıyor. Malzemenin yavaş yavaş yer değiştirmesini sağlayan şey baskıdır. Çok yavaş, fiziksel bir iş.
Eserleriniz resim ve heykel arasında konumlanıyor. Kendi pratiğinizi hangi disiplin üzerinden tanımlıyorsunuz?
Resim yaparak büyüdüm, bu yüzden bu her zaman içimde olacak. Ama heykel, işleri çok fiziksel bir şekilde açtı. Bir şeyin ne kadar ağırlıkta olduğunu ve nasıl durduğunu düşünmeye başlıyorsunuz. Düzlük tek başına biraz kısıtlayıcı gelmeye başladı. Sanırım stüdyoda artık daha çok bir heykeltıraş gibi davranıyorum, kafam hala resimle dolu olsa bile. Eser, gitmesi gereken yere gidiyor.
Katmanlama, aşındırma, eritme ve sıkıştırma gibi süreçler üretimlerinizin merkezinde yer alıyor. Bu yöntemler sizin için yalnızca teknik tercihler mi, yoksa kavramsal bir anlam da taşıyor mu?
Şöyle ki pratik bir sorunla başlıyorsunuz ve günü onu çözmeye çalışarak geçiriyorsunuz. Bu yöntemler sadece bir amaca ulaşmanın aracı. Zımparalamada veya terde romantizm yok; sadece işin kendisi. Malzemeyi yeterince ittikten sonra, bu altüst oluşun kanıtı işin derisinde kalıyor. Ancak bu jeolojik süreçleri taklit ederek, milyonlarca yılı alıp küçük beyinlerimizin başa çıkabileceği bir ölçeğe indiriyorum. Bu, çok büyük bir şeyi bizim için biraz daha yönetilebilir kılıyor. Sanırım hepimiz biraz fazla sabırsızız. Bir şeyin değiştiğini görmek için bu kadar uzun süre beklemek istemiyoruz; Lütfen hemen şimdi görmek istiyoruz.
“Concentrate” sergisinde yüzey, yaşayan bir hafıza alanına dönüştürülüyor. Sizce malzeme gerçekten hafıza taşıyabilir mi? Bence kesinlikle taşıyabilir, ancak mistik bir şekilde değil. Katmanların bazen geride bıraktığı o tuhaf kalıntı tam olarak kastettiğim şey. Bir katman kaldırılmış olsa bile, orada olması yine de altındaki malzemeler üzerinde bir etkiye sahip olmuştur. Isıdan korumuş veya etrafındaki her şey kayarken basınç altında tutmuş olabilir. Sadece görünen şeye bakmıyorsunuz; olan ve giden her şeyin sonucuna bakıyorsunuz. Yoğunluk benim için buradan geliyor. Daha önceki kararları tamamen geri alamazsınız. Yeterince yakından bakarsanız her şey orada görülebilir.
İngiltere’nin Black Country bölgesinde doğup büyüdüğünüz göz önüne alındığında, jeoloji ve derin zaman kavramları pratiğinizde önemli bir yere sahip. Doğal oluşum süreçleri sanat üretimini nasıl etkiliyor? Endüstriyel Midlands bölgesinde büyümek estetik dilinizi nasıl etkiledi?
Endüstrinin kalıntıları arasında büyümek oldukça tuhaf. Ben doğduğumda madencilik bitmişti, ama yapılar ve folklor kalmıştı. Annemin ailesinin The Jolly Collier adında bir pub’ı vardı ve oradaki insanlar ve iş hakkında canlı hikayeler duyuyordunuz. Tam ayaklarınızın altındaki sığ damarlardan kömürün çıkarılıp, şimdi eski bisikletler ve alışveriş arabalarıyla dolu kanallarda taşınmasını düşünmek tuhaftı. Manzara bana asla durağan gelmedi. Her şey ben gelmeden çok önce işlenmiş, çıkarılmış veya kesilmişti. Hiçbir şey gerçekten dokunulmamış gibi hissettirmedi.
Mimarlık eğitiminizin mekân algınıza ve sanat eserlerinize, enstalasyonlarınıza katkıda bulunduğunu düşünüyor musunuz?
Evet, kesinlikle benim için işleri değiştirdi. İnsanların sadece çubuklar üzerindeki gözler olmadığını, odaya tepki veren fiziksel bir varlıkları olduğunu fark ettim. Durup düşünüyorsunuz. Bir sanat eserini izole bir nesne olarak düşünün ve etrafındaki alanın nasıl kapandığını veya açıldığını düşünmeye başlayın. Bir odanın ölçeğinin bir eseri nasıl sıkıştırabileceğini veya nefes almasına izin verebileceğini fark edersiniz. Ya da hatta sizi bile sıkıştırabilir.
İstanbul’da yaşamak ve çalışmak pratiğinizi nasıl dönüştürdü? Bu şehir size malzeme, ritim veya fikirler açısından ne kattı?
İstanbul’da yaşamak kesinlikle tempomu değiştirdi. Şehir çok hızlı hareket ediyor ve bazen bunaltıcı olabiliyor. Ama uyum sağlamanız gerekiyor, yoksa delirirsiniz. Burada her şey hızlanmış gibi geliyor ve bu “hallederiz” tavrı bana da bulaşmış olmalı. Malzeme açısından da şehir doğrudan çalışmaya girdi. Aslında Kasımpaşa’da özel boyutlarda baklava tepsilerim var.
Onları manipüle etmeye başlamadan önce bile düzgün çalışma nesneleri gibi hissetmelerini seviyorum.
Maslak Oto Sanayi’deki atölye ortamı üretim süreçlerinizi nasıl besliyor?
Maslak Oto Sanayi, İstanbul’un sıkıştırılmış bir versiyonu gibi hissettiriyor. Kendi ekosistemleri ve ağları var ve her şey aynı anda oluyor. İnsanlar elleriyle sorunları çözüyor ve ağızlarıyla küfür ediyorlar. Bu ortamda bütün gününüzü geçiremezsiniz, işinizi etkilemeden. Bu ortamda hiçbir şey asla çok temiz veya izole hissettirmiyor.
Ruzy Galerisi sergisindeki mekana özgü enstalasyonunuz çok etkileyici. Bu enstalasyon neyi iletiyor? İzleyicinin fiziksel hareketi sizin için ne kadar önemli?
‘Hala kömür ocağında’ ifadesi, insanların memleketlerinde işte sıkışıp kalmak için kullandıkları bir ifade. Bunu seviyorum çünkü madenlerin o gerçek ve mecazi gerçekliğini yansıtıyor. İşin en zor kısmında sıkışıp kalma fikri. Bu rahatsız edici duyguyu enstalasyonun içine de taşımak istedim, bu yüzden yapı, galeriyi fiziksel olarak ikiye bölüyor ve mekanın akışını tamamen değiştiriyor. Dar ve biraz klostrofobik yaptım, böylece eseri yakından deneyimlemeniz gerekiyor.
Büyük ve kolay bir görüş elde etmek için geriye çekilemezsiniz. Oda size izin vermez. Sizi doğrudan yüzeyle ilgilenmeye zorlar. İnsanların onu sadece güvenli bir mesafeden gözlemlemek yerine fiziksel olarak içine çekildiklerini hissetmelerini istedim.
Yurtdışından gelmiş ama uzun süredir burada yaşayan bir sanatçı olarak Türkiye’deki çağdaş sanat ortamını nasıl değerlendiriyorsunuz?
Yeni sanatı, yeni müziği tükettiğim gibi tüketiyorum aslında, yani çok fazla değil. Zamanımın çoğunu hala Ramones dinleyerek ve Rembrandt’lara bakarak geçiriyorum. Çocuklarım bana dinozor diyebilir ve muhtemelen haklılar ama dürüst olmak gerekirse artık yeni şeylerin çoğuna ayak uyduramıyorum. Keşfedilecek hala çok fazla eski şey var.
Erdoğan Zümrütoğlu veya Hale Tenger gibi çağdaş sanatçılar ara sıra dikkatimi çekiyor ama sanırım hepsini takip etmek için çok meşgul veya tembelim. Genellikle kendi çalışmalarım hakkında şikayet etmekle çok fazla zaman geçiriyorum, bu yüzden başkalarının çalışmaları hakkında fazla düşünmeye vaktim olmuyor. Bununla birlikte, Türkiye’deki ortam çok canlı. Her zaman yoğun olan açılışlar var ve gerçekten ilgili koleksiyoncular. Sanki sürekli yeni bir bienal veya sanat fuarı ortaya çıkıyor. Burada sanata karşı gerçek bir açlık var ve bu da etrafta olmak için çok heyecan verici.
Son dönemde sizi besleyen sanatçılar, disiplinler ya da araştırma alanları neler?
Dediğim gibi, şimdiki zamandan çok geçmişe bakarak zaman geçiriyorum. Son zamanlarda, 1790 ile 1860 yılları arasındaki Britanya’daki o patlayıcı döneme takıntılıyım. Bilim, endüstri, imparatorluk ve Romantik hareket hepsi aynı anda çarpışıyordu. Karşılaştığım neredeyse her modern atılım o dönemde icat edilmiş veya keşfedilmiş gibi görünüyor. Modern dünyanın orada bir araya getirildiği hissi veriyor.
Doris Salcedo’nun çalışmalarına sürekli geri dönüyorum. Onun hakkında beni ilgilendiren şey, malzemeleri basınç ve hafıza taşıyıcıları olarak ele alma biçimi. O, zaten içinde bir yaşam barındıran sıradan nesneleri kullanıyor ve onları heykel ile mimari arasında garip bir duruma itiyor. Bazen çalışmalarımın da benzer bir alanda işlediğini düşünüyorum. İkimiz de çok teatral olmadan, stresin izlerini taşıyan yüzeylerle ilgileniyoruz. Onun çalışmaları, sesini yükseltmeye hiç gerek duymadan büyük bir ağırlık taşıyor.
